جدول اهداف کلان، راهبردها، راهکارها، برنامه ها، اقدامات و پروژه های: بعد محیط زیست هوشمند
جدول اهداف کلان، راهبردها، راهکارها، برنامه ها، اقدامات و پروژه های متصور در بعد محیط زیست هوشمند
جدول اهداف کلان، راهبردها، راهکارها، برنامه ها، اقدامات و پروژه های متصور در بعد محیط زیست هوشمند
برنامهها و اقدامات متصور در محور محتوا-کاربرد در بعد محیط زیست در ادامه میآید.
استانداردهای خانواده ISO 14000 شامل استانداردهای بین المللی در رابطه با سیستم های زیست محیطی می باشد این استاندارد ها در سال 1996 میلادی توسط کمیته فنی 207 سازمان ایزو بوجود آمدند. یک سیستم مدیریت زیست محیطی می تواند به عنوان بخشی از سیستم های جامع مدیریت به حساب آید. این سیستم شامل ساختار سازمانی، فعالیت های طرح ریزی، تعریف مسئولیت ها، تعیین روش ها و فرایند ها و همچنین در اختیار گیری منابع لازم برای تهیه، اجرا، بازنگری و حفظ خط مشی زیست محیطی سازمان است.
اخذ گواهینامه های سری ISO 14001 مزاياي زير را به ارمغان مي آورد:
سيستم هاي مديريتي در دنيا كمك شاياني به ساماندهي امور جاري و روزمره سازمان ها مي كنند. خصوصا در سازمان هايي كه با خدمات رساني هر روزه به شهروندان سروكار دارند از اين سيستم ها و به تبع آن از استاندارد هاي مرتبط با آنها مي توان بيشترين بهره را برد. سيستم هاي مديريتي منجر به نظام يافتگي و مستند شدن فرآيندها و فعاليتهاي سازمان گرديده و زمينه مناسبي براي بهبود مستمر در جهت افزايش رضايت مشتريان (شهروندان) ايجاد مينمايند. در دنياي امروز كه با تغييرات و تحولات مديريتي سريع مواجه هستيم استقرار يك سيستم مديريتي، يعني جلوگيري از اتلاف زمان و هزينه، چرا كه مديران بعدي وقت خود را صرف شناسايي سازمان و فرآيندهاي آن نمي كنند و با يك سيستم به روز مواجه هستند كه فقط كافيست آن را حفظ نموده و بهبود دهند.
سيستم مديريت كيفيت در ابتدا سعي در شناسايي فرآيند هاي سازمان و فاصله موجود با الزاماتي كه استاندارد تعيين نموده دارد و در قدم بعدي يكسان سازي فرآيند هاي سازمان با الزامات مربوطه را در دستوركار خود قرار مي دهد تا با ايجاد يك سيستم فرآيندها را تثبيت نمايد تا در اجراهاي مكرر و بعدي با عنايت بيشتر مورد بازنگري و بهبود قرار گيرد. سيستم مديريت محيط زيست نيز با شناسايي جنبه ها و پيامدهاي زيست محيطي آنها در قدم اول و سپس در اقدامات بعدي در جهت كاهش و يا حذف اين جنبه ها از فرآيندهاي مرتبط با نظافت و پاكيزه سازي مكانيزه مي پردازد.
اخذ گواهينامه سيستم مديريت كيفيت بر اساس استاندارد ISO9001:2000 و سيستم مديريت محيط زيست بر اساس استاندارد ISO14001:2004 مي تواند يكپارچگي لازم در خصوص استانداردهاي مديريتي و زيست محيطي را تضمين نمايد.
هدف از استقرار سامانه نظافت شهري، استفاده از آخرين فناوريها و ماشين آلات پيشرفته و مكانيزه، جهت انجام امور مختلف خدمات شهري از جمله جمعآوري و حمل زباله، رفت و روب معابر، جداول و انهار، عمليات برف روبي، رفع آبگرفتگي ها و غيره به نحو احسن مي باشد.
ارتقا کیفیت خدمات شهری ارائه شده به شهروندان با افزایش استانداردهای زیست محیطی و بهبود بهداشت شهری از طریق به کارگیری ماشین آلات و تجهیزات مدرن و پیشرفته و در نتیجه بهبود سیستم های خدمات شهری ضمن کاهش هزینه های غیرمتعارف با افزایش راندمان و بهره وری سرمایه با نیروی کار ماشین آلات را می توان از جمله مهم ترین تحولات انجام گرفته در بخش مکانیزاسیون خدمات شهری دانست.
هدف از مکانیزاسیون شهری در دو بخش کیفی و کمی قابل بررسی است. از جمله اهداف کیفی مکانیزاسیون خدمات شهری می توان به مواردی چون افزایش سرعت عملیات، افزایش ضریب ایمنی و بهداشت، کاهش آلودگی های صوتی و افزایش زیبایی مناظر عمومی، تسهیل در امکان تفکیک زباله، کاهش جانوران موذی، تسهیل در ارزشیابی و نظارت عملکرد، جلب مشارکت و رضایتمندی شهروندان، کاهش جابه جایی ها و هزینه حمل، بهره برداری بهینه اقتصادی از زباله های تولیدی (طلای کثیف)، اتوماسیون شیوه استفاده از ماشین آلات و کنترل نظارت و خصوصی سازی کار به معنای واقعی و در جهت افزایش بهره وری نیروی کار و سرمایه اشاره کرد.
در بخش اهداف کمی مکانیزاسیون شهری می توان ازجمله به مواردی چون جمع آوری و حمل روزانه زباله تولیدی شهرك به صورت مکانیزه، سرعت عمل و دقت در نظافت و رفت وروب روزانه معابر شهرك، کنترل رشد هزینه های جمع آوری و نظافت شهری و کاهش نیروی انسانی اشاره کرد.
از دیگر نتایج مطلوب مکانیزه شدن خدمات شهری جلوگیری از کاهش تردد خودروهای غیراستاندارد محل زباله، جلوگیری از وقفه های طولانی در جمع آوری زباله، شفاف سازی آمار دقیق نیروی انسانی و پرداخت ها، جلوگیری از به کارگیری کودکان و اتباع بیگانه اشاره کرد.
همچنین افزایش ضریب بهداشت و ایمنی کارگران، افزایش ضریب بهره وری نیروی انسانی و ماشین آلات در امر نظافت و رفت و روب، افزایش ضریب ایمنی نیروی انسانی، ایجاد یکپارچگی در سیستم مدیریت خدمات شهری، شناسایی و ساماندهی مراکز تولیدکننده زباله انبوه، ساماندهی زباله های مراکز صنعتی، بیمارستانی و غیره، اصلاح ساختار نظارتی و تجهیزات پايش و مانيتورينگ، زیباسازی محیط و مناظر شهرك و را می توان از جمله دیگر كاركردهاي سامانه هوشمند خدمات شهري دانست كه منجر به افزایش مشارکت های مردمی، ارتقای فرهنگ شهرنشینی و رضایتمندی بالای شهروندان نیز خواهد شد.
با افزایش جمعیت و گسترش شهرها ، روزانه مقادیر بسیار زیادی پسماند (زباله) شهری تولید میشود. فرآیند جمع آوری، جابجایی، بازیافت و دفع این زباله ها علاوه بر هزینه های کلان اقتصادی و مصرف زیاد انرژی، سلامت انسان و محیط زیست را تهدید می کند بنحوی که امروزه در بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا برای به حداقل رساندن مشکلات مديريت پسماند، از تجهیزات هوشمند الکترونیکی و مخابراتی استفاده میکنند. تلفیق همزمان سامانه های شناسایی فرکانس رادیویی(RFID) ، Wifi شهري و سیستم اطلاعات جغرافیایی امکان تفکیک هوشمند زباله های شهری را فراهم کرده و درنتیجه باعث مدیریت بهینه بازیافت و هدایت سیستماتیک مواد زائد غیرقابل استفاده به محلهای دفن خواهد شد.
همچنين تفكيک پسماندها به دو دسته تر و خشک در مبداء توسط شهروندان مي تواند از آلودگي ناشي از مخلوط شدن و فعل و انفعالات شيميايي و توليد شيرابه پيش گيري نمايد. پسماندهاي خشک بويژه كاغذ، مقوا، پلاستيک، فلزات و شيشه از ارزش اقتصادي و زيست محيطي برخوردار بوده و در صورت تفكيک، در واحدها و كارخانجات بازيافت به محصولاتي با كاربردهاي مشابه و يا جديد تبديل مي شوند تا از اتلاف منابع و سرمايه هاي ملي جلوگيري به عمل آيد .همچنين بازيافت و استفاده مجدد از مواد و كالاها موجب جلوگيري از دفن زباله و آلودگي زمين و آبهاي سطحي مي گردد.
مزایای اجرای طرح تفکيك از مبدأ به شرح ذيل مي باشد:
فرآيند پيشنهادي براي مديريت و پياده سازي طرح تفكيك از مبدا پسماند به شرح ذيل مي باشد:
برنامهها و اقدامات مربوطه در محور زیرساخت در بعد محیط زیست در ادامه میآید.
با پیشرفت روزافزون تکنولوژی به طور مداوم شاهد ظهور فناوری های جدید در عرصه های گوناگون زندگی هستیم. صنایع ساختمانی نیز از این قاعده مستثنی نبوده اند و تکنولوژی با سرعتی قابل توجه و خیره کننده در راستای نیاز ساکنان ساختمان ها، پای به این عرصه نهاده است. یکی از مصادیق این تکنولوژی ها، خانه هوشمند است.
تصور خانه ای که در آن همه چیز به صورت اتوماتیک و هوشمند است و بسیاری از اجزای ساختمان، از درب و پنجره و پرده ها گرفته تا روشنایی ها، آب، برق، گاز، تلفن و حتی انواع سیستم های ایمنی و امنیتی و رفاهی ساختمان تحت مدیریت یک پردازشگر مرکزی قرار دارد، دیگر تصوری محال و دور از دسترس نیست.
به عنوان یک تعریف اجمالی از این فناوری مدرن و گسترده که اکنون در خدمت بشر قرار گرفته است، باید گفت: خانه هوشمند؛خانه ایست که نسبت به شرایط محیطی پیرامون خود و همچنین فرمان های صاحب خانه به دلیل دارا بودن یک هوش مصنوعی عکس العمل نشان می دهد. مانند کنترل و مدیریت سیستم سرمایش و گرمایش، سیستم های صوتی و پخش موسیقی، روشنایی اتوماتیک، تردد و عبور و مرور افراد و همچنین ایفای نقشی مؤثر در ارتقای ایمنی و امنیت ساختمان.
اتوماسیون و هوشمندسازی، سالهاست که در بخش های مختلف صنعت مورد استفاده قرار گرفته است، در واقع می توان گفت که خانه هوشمند هم نوع دیگری از اتوماسیون است که اینبار به جای یک کارخانه و یا کارگاه بتن، در یک خانه بکار گرفته شده است و امروزه می توان ادعا نمود که سیستم خانه هوشمند، ماحصل تمام پیشرفتهای فنی و عملی بشر در این حوزه است.
دانشی که می تواند به ما در داشتن یک زندگی بهتر و راحت تر و همچنین به دست آوردن آرامش و امنیت خاطر، کمک های شایانی نماید.
البته زندگی در خانه هوشمند، چه بسا برای برخی از افراد جامعه که آنچنان مشتاق و پیگیر تکنولوژی نیستند، قدری پیچیده و حتی غیر قابل قبول جلوه نماید اما بايد در نظر داشت خانه هوشمند قطعه اي از پازل شهر هوشمند است كه فقدان آن مي تواند سطح هوشمندي را نازل نمايد بنابراين بحث توسعه خانه هاي هوشمند نه يك تكليف بلكه به عنوان يك توصيه در اين سند راهبردي مطرح گرديده است.
اقداماتی که در راستای این برنامه تعریف میشود در ادامه معرفی میگردد.
هدف برپاسازی یک نمونه خانه هوشمند میباشد. در این راستا موثرترین کار ممکن اجرای پروژهی «ساخت یک نمونه خانه هوشمند» میباشد. این نمونه میتواند به عنوان الگویی برای سایر ساکنان شهر ملموس و قابل حس باشد.
امكانات پيشنهادي براي سيستم خانه هوشمند نمونه:
درصورت استقرار سيستمهاي پيشنهادي، خانه هوشمند نمونه قادر به ارائه سرويسهاي متنوعي بر اساس سناريوهاي از پيش تعريف شده خواهد بود. سناريوهاي ذيل نمونه اي از اتوماسيون فرآيندها در يك خانه هوشمند است كه منجر به افزايش امنيت، رفاه، آسايش و شادي در زندگي مي گردند:
1- سناریو ورود :
با فعال کردن این سناریو قبل از ورود به منزل، سیستم گرمایش و سرمایش فعالیت خود را آغاز کرده و حرارت منزل را به دمایی که به صورت پیش فرض مشخص کرده اید می رساند. این امر تاثیر بسزایی در بهینه شدن مصرف انرژی خواهد داشت. در این هنگام با توجه به ساعات شبانه روز و نور محیط، میزان روشنایی را در ورودی و در بخشهایی که از قبل مشخص کرده اید تغییر میدهد، همچنین سیستم امنیت نیز غیر فعال خواهد شد. البته شما می توانید متناسب با نیازتان بخشهای بیشتری را به این سناریو بیافزایید مثلا درب پارکینگ را باز کنید، قهوه جوش را روشن کنید و بسیاری موارد دیگر ...
2- سناریو خروج:
براي خروج از منزل و عزيمت به مقصدتان عجله داريد و زمان زیادی برای کنترل کردن همه وسایل خانه هوشمند خود ندارید، دراينجا شما با زدن یک کلید سناریوی خروج، چند لحظه پس از خروج شما، روشنایی منزل کم و در نهایت خاموش میشود سیستم تهویه مطبوع، گرمایش و سرمایش به منظور مصرف بهینه انرژی خاموش می شوند و یا به دمای کاری دیگری سوییچ میشوند، سیستم امنیت فعال می شود و پرده ها کشیده می شوند و بسیاری موارد دیگر که شما متناسب با نیازتان می توانید به آن بیافزایید.
3- تنها در خانه:
در برخی موارد که کودکان و یا سالمندان تنها در خانه می مانند، نیاز است که پس از خروج به رغم فعال شدن سیستم امنیت، در برخی قسمتها سیستم امنیت غیر فعال باشد. در این سناریو شما میتوانید امنیت رادر بخشهايی از منزل انتخاب و غیر فعال نمایید.
4- آرامش:
با تغییر در میزان رنگ و یا لوکس نور می توانید شرایط متفاوت و زیبایی را ایجاد کنید از جمله با کم کردن میزان نور و پخش موزیک مورد علاقه خود لحظات آرامی را در کنار خانواده تجربه کنید. در این بخش سناریوهای دیگری نیز می توان ایجاد کرد از جمله میهمان، تماشای فیلم، صرف شام و....
5- کمک فوری:
در این سناریو در صورت بروز مشکل تنها با فشردن یک دکمه که می تواند روی پانل، گوشی همراه يا کنترل هوشمند باشد به افرادی که از قبل شماره آنها ذخیره شده است پیام کمک ارسال مي شود تا سریعا نسبت به امداد رسانی اقدام شود. این نوع امکانات به خصوص در واحدهایی که ساکنین آن افراد سالخورده باشند بسیار مفید و کار آمد است.
6- شبیه سازی حضور
با اجرای سناریوی شبیه ساز حضور، روشن و خاموش شدن روشناییها بطور تصادفی و منطقی حضور شما را در منزل شبیه سازی کرده و خانه هوشمند شما را از دست سارقان در امان نگه میدارد.
شدت روشنایی و رنگ نور چراغها مطابق فضا و سلیقه شما تغییر میکند و با احساسات شما همراه میشود. تمامی کارهای خانه هوشمند را شما از طریق ریموت کنترل، کلیدهای هوشمند، گوشی موبایل و تبلت می توانید کنترل کنید.
همه این ویژگیها و فراتر از آن در یک خانه هوشمند به واقعیت تبدیل می شود.
هدف ارائهی شیوهنامه استقرار خانه هوشمند در شهر میباشد. از آنجایی که نمیتوان ساکنان را مجبور به هوشمند سازي در فضاي خصوصي خودشان نمود تنها به تشويق و ترغيب آنا از طريق ارائه راهكارها و دستورالعملها و ... براي ایجاد خانه هوشمند در قالب شیوهنامه بسنده خواهد شد. در این راستا پروژههایی به شرح ذیر قابل تعریف است.
توسعه تكنولوژي و اصطلاحاً توسعه سيستم مديريت ساختمان منجر به تغيير نيازمندي ها و راه كارهاي فني اين صنعت شده است. ساختمان و مجتمع هاي مسكوني بزرگ نياز به سيستم هاي خدمات ساختماني وسيعي دارند. اين موارد شامل سيستم هاي حرارتي، تهويه مطبوع، مهندسي بهداشت، حمل و نقل (بالابرها، پله برقي ها و...) و سيستم هاي اطلاعات و مخابراتي) سيستم هاي تلفن، سيستم هاي ايمني نظير كنترل ورودي، اعلام حريق و ورود غير مجاز) از نيازمندي هاي ضروري، اين ساختمان ها هستند. به علاوه سيستم هاي مديريتي براي امور روزمره نظير سيستم جمع آوري اطلاعات، تعمير و نگهداري، مديريت زمان، برنامه ريزي اتاق ها و مديريت كنترل هزينه در اين ساختمان ها ضروري است .
در زمينه اتوماسيون ساختمان، مهمترين هدف افزايش کارايي است. براي مثال ادارات، مراکز خريد و هتلها، ايستگاههاي اتوبوس و پارکينگها. درساختمانهاي تجاري مدرن سيستمهاي گوناگوني برايگرمايش/ سرمايش و تهويه HVAC در نظر گرفته ميشود. براي تضمين کارکرد روان و اقتصادي اين سيستمها، در آنها کنترلرهاي پيشرفتهاي استفاده ميشود که در بيشتر موارد به يکديگر و همچنين بهيک مرکز کنترلي توسط شبکه ها و فيلد باسها (Field bus) متصل ميشوند. اين سيستمها مصرف انرژي را بهينه ميکنند و پرسنل نگهداري و پشتيباني سيستم ميتوانند با آسايش وکارايي بالاتري کار کنند.
همواره کارايي در يک محيط مناسب در بالاترين حد قرار دارد و اگر براي مثال در تابستان دما در يك محيط كاري بالا باشد كارايي كاركنان به شدت افت ميکند. اين موضوع باعث شده است که استقبال از سيستمهاي هوشمند سرمايش / گرمايش و تهويه در ساختمانهاي تجاري، اداري جديد بسيار افزايش پيدا کند. همچنين امروز با استفاده از کنترل هوشمند نورها وپردهها، راحتي بيشتري در بسياري از اين ساختمانها ايجاد ميشود که باعث افزايش عملکرد و بازدهي کارکنان ميشود.
سيستمهاي ساختمانهاي هوشمند بايد منعطف باشند. اگر شرکتي بخواهد طراحي دفتر كار را با تبديل کردن يک اتاقکنفرانس بزرگ به چندين دفتر کوچکتر تغيير دهد، طراحي و نصب سيستم هوشمند کنترل بايد به گونهاي باشد که مانعي در راه اين تغيير ايجاد نکند و به سادگي اجازه چنين تغييري را بدهد. به صورت کلي اتوماسيون در ساختمانهاي تجاري بر چهار مورد زير تاکيد دارد:
اقدامات ذيل در راستای برنامه هوشمند سازي ساختمانها تعریف میشود.
هدف برپاسازی یک نمونه ساختمان هوشمند میباشد. در این راستا موثرترین کار ممکن اجرای پروژهی «ساخت یک نمونه ساختمان هوشمند» بر اساس دستورالعملهای استقرار ساختمان هوشمند میباشد. این نمونه میتواند الگویی برای کلیه ذینفعان و مالکان ساختمانها دیگر در شهر باشد.
هدف، هوشمند سازي ساختمانها در شهر بمنظور افزايش بهره وري، رفاه، آسايش و امنيت مي باشد.
مراحل اجرای پروژه سیستم جامع مدیریت هوشمند ساختمان:
درکشورهای توسعه یافته که غالبا منابع محدودی دارند؛ استفاده از انرژیهای نو همچون نور خورشید به روشی متداول برای تامین روشنایی مورد نیاز بسیاری از مشترکان تبدیل شده است در نتيجه تولید برق سبز (برق تولیدی از انرژیهای نو) در اين كشورها به یکی از روشهای صرفه جویی و ذخیره منابع تجدید پذیر تبدیل شده است. هرچند هزینه تولید برق از انرژیهای نو درمراحل اول زیاد است ولی بدون شک در طولانی مدت باعث صرفه جویی در هزینه مشترکان میشود.
اقداماتی که در راستای این برنامه تعریف میشود در ادامه معرفی میگردد.
خورشید منبع عظیم انرژی، بلکه سرآغاز حیات و منشأ تمام انرژیهای دیگر است. در حدود 6 هزار میلیون سال از تولد این گوی آتشین میگذرد و در هر ثانیه 4/2 میلیون تن از جرم خورشید به انرژی تبدیل میشود. با توجه به وزن خورشید که حدود ۳۳۳ هزار برابر وزن زمین است این کره نورانی را میتوان بهعنوان منبع عظیم انرژی تا ۵ میلیارد سال آینده به حساب آورد. خورشید از گازهایی نظیر هیدروژن، هلیم و ۶۳ عنصر دیگر که مهمترین آنها اکسیژن، کربن، نئون و نیتروژن است، تشکیل شدهاست. میزان دما در مرکز خورشید حدود ۱۰ تا ۱۴میلیون درجه سانتیگراد است که از سطح آن با حرارتی نزدیک به 5 هزار و 600 درجه و به صورت امواج الکترو مغناطیسی در فضا منتشر میشود.
زمین در فاصله ۱۵۰میلیون کیلومتری خورشید واقع است و ۸ دقیقه و ۱۸ ثانیه طول میکشد تا نور خورشید به زمین برسد. بنابراین سهم زمین در دریافت انرژی از خورشید میزان کمی از کل انرژی تابشی آن است. حتی سوختهای فسیلی ذخیره شده در زمین، انرژیهای باد، آبشار، امواج دریاها و بسیاری موارد دیگر از جمله نتایج همین انرژی دریافتی زمین از خورشید است. تأسیساتی که با استفاده از آنها انرژی جذب شده حرارتی خورشید به برق تبدیل میشود نیروگاه حرارتی خورشیدی نامیده میشوند. این تأسیسات بر اساس انواع متمرکز کنندههای موجود و بر حسب اشکال هندسی متمرکز کنندهها به 3دسته تقسیم میشوند:
مزایای نیروگاههای خورشیدی
نیروگاههای خورشیدی که انرژی خورشید را به برق تبدیل میکنند مزایای زیادی در برابر نیروگاههای فسیلی دارند، به خصوص اینکه سازگار با محیط زیست هستند و قادر به حل مشکل برق بهخصوص در دوران اتمام ذخایر نفت و گاز هستند. میتوان به اختصار مزایای نیروگاههای خورشیدی را اینگونه شرح داد:
یکی از دغدغه های مدیران ساختمانهای مسکونی و تجاری کاهش بهای برق مصرفی میباشد. برای رسیدن به این هدف نیاز به برنامه ریزی و سرمایه گذاری مطمئن و هدفمند می باشد. یکی از روشهای پیشنهادی جهت کاهش مصرف برق، استفاده از پنلهای خورشیدی به صورت متصل به شبکه برق سراسری میباشد(on gride). در این سیستم متناسب با مقدار توان مصرف روزانه و فضای در دسترس، بر روی پشت بام ساختمانها، پنلهای خورشیدی نصب میگردد. برق تولید شده پنل ها توسط یک مبدل DC به AC تبدیل شده و از طریق یک تابلو برق به سیستم برق روشنایی مشاع ساختمان متصل و تزریق میگردد. این سیستم بی نیاز از باتری میباشد. در مقابل طراحي سيستمهاي منفصل از شبكه (off gride) به گونهاي است كه مستقل از شبكه برق سراسري عمل نموده و غالباً جهت توليد بار الكتريكي DC و يا AC طراحي ميشوند. به منظور توليد برق توسط سيستمهاي منفصل از شبكه، می توان ازتوربينهاي بادي، ژنراتورها و يا از شبكه برق سراسري به عنوان نيروي كمكي استفاده نمود، به اين گونه سيستمها، هيبريد فتوولتائيك گويند. در سيستمهاي منفصل از شبكه به منظور ذخيره انرژي و بكارگيري آن در هنگام شب و يا مواردي كه نور خورشيد به اندازه كافي وجود ندارد از باتري استفاده ميگردد .
استفاده از مولد هاي كوچك براي توليد برق بعد از ايجـاد نيروگاههـاي بـزرگ رنـگ باخت اما با پيشرفت تكنولوژي هاي توليد بـرق در مقيـاس كوچـك و ايجـاد تجديـد ساختار در صنعت برق و مسائل زيست محيطي، باعث مطرح شدن مجدد اين مولد ها در صنعت توليد برق شده است. توليد پراكنده يا(Distributed Generation) ، عموماً عبارتست از توليد برق در محـل مصـرف امـا گاهـاً بـه تكنولوژي هايي گفته مي شود كه از منابع تجديدپذير براي توليد بـرق اسـتفاده مـي كنند.
ایده ی تولید برق در محل مصرف فواید زیادی را در بر دارد که از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
فن آوری های مورد استفاده در نیروگاه های تولید پراکنده
امروزه طیف وسیعی از مولدها با ویژگی های متفاوت به عنوان مولد مقیاس کوچک در نیروگاه های تولید پراکنده به کار برده می شوند که مهمترین آن ها عبارتند از:
|
موتورهاي گازسوز |
Gas Engines |
|
موتورهای دیزلی |
Diesel Engines |
|
توربينهاي گازي / بخاري كوچك |
Mini Steam / Gas Turbine |
|
ميكرو توربين |
Micro Turbine |
|
توربين هاي بادي |
Micro Wind Turbines |
|
مولدهاي آبي كوچك |
Micro Hydro Generators |
|
سیستم های خورشيدي |
Solar Systems (Photovoltaic and Combustion) |
|
پيل سوختي |
Fuel Cell |
صرف نظر از فن آوری به کار رفته در هر مولد، مزیت های مشترک آن ها در مقایسه با نیروگاه های سنتی شامل تولید برق ارزانتر، قابلیت اتکای بیشتر، امنیت بالاتر و آلودگی های زیست محیطی کمتر است.
تولید همزمان برق، حرارت و برودت (Combined Cool, Heat and Power)، تولید ترکیبی برق با توان محوری و حرارت مفید به وسیله یک سیستم با استفاده از دو شکل مختلف انرژی مفید با به کارگیری یک منبع اولیه انرژی است.
در سالهای اخیر، کاربرد این سیستمها که بهرهوری بالایی را در مصرف انرژی در پی دارد، به نیروگاههای بخار محدود نشده و به سایر مولدهای تولید قدرت اعم از مکانیکی یا الکتریکی گسترش یافته است، بهطوری که امروزه میتوان هر سیستم مولد قدرت را با هر اندازه و کاربردی به صورت یک واحد مشترک طراحی کرد و بدین ترتیب علاوه بر تولید توان الکتریکی یا مکانیکی به وسیله دستگاه، بهرهگیری از حرارت اتلافی مولد یا موتور را به صورت انرژی گرمایی قابل استفاده و امکانپذیر ساخت.
يكي از اهداف شهر هوشمند بهبود شاخص هاي زيست محيطي از طريق مديريت صحيح منابع است. با توجه به میزان منابع آب و سرانه مصرف، ایران از جمله کشورهایی است که در گروه کشورهای مواجه با کمبود فیزیکی آب قرار دارد. یکی از راهكارهاي برون رفت از اين معضل زيست محيطي، استراتژي تامين آب در قالب توسعه منابع آبي غيرمتعارف مانند استفاده از پساب فاضلابها همزمان با مديريت مصرف و افزایش بهره وری است. اقدامات متصور در این بخش براساس تجارب برتر ملی و بین المللی بدین نحو ارائه میگردد:
از آنجا كه در نظر است تا از پساب فاضلاب برای آبیاری فضا های سبز عمومی و خصوصی شهراستفاده گردد، لازم است طراحي و احداث و بهره برداری از تصفیه تكميلي پیشرفته طرح بگونه ای صورت پذیرد که همواره کیفیت خروجی آب مورد تضمین واقع گردد و هرگاه این شرط بهر علت نقض شود، فرآیند تصفیه تکرار و تا حصول نتیجه مدنظر برابر استانداردهای ملی و بین المللی از خروج آب ممانعت گردد.
مديريت بهينه هر فرآیندی نیاز به در دست داشتن اطلاعات کامل در زمان مناسب از اجزای آن فرآیند دارد لذا در مديريت منابع آبي، پایش چاهها و كنترل و مديريت بهره برداری بهنگام و همزمان(Real Time) از اهمیت بالایی برخوردار است. تکنولوژی چاههای هوشمند در سالهای اخیر در حدی مطلوب پاسخگوی این نیاز بوده است.
چاههای مجهز به وسایل سنجش اندازه گیری و کنترل درون چاهی که قابلیت دریافت و انتقال اطلاعات و در نتیجه کنترل پذیری بیشتر نسبت به چاههای معمولی دارند، چاههای هوشمند ناميده مي شوند.
در چاههای معمولی اصطلاحا حالت Passive/Reactive برقرار است. در این حالت ابتدا تغییر و کنش لازم توسط محیط بر چاه اعمال شده پس از بررسی و شناسايی آن در صورت امکان عملیات سازگار سازی چاه با شرایط جدید و یا کاهش اثر تغییر ایجاد شده انجام میشود. در مقابل در چاههای هوشمند حالتactive/proactive برقرار است یعنی امکان پیش بینی و پیشگیری تغییرات و یا حوادث به کمک حجم عظیم اطلاعاتی که در هر لحظه از چاه در اختیار داریم وجود دارد که این امر خود باعث صرفه جویی در وقت و هزینه میشود.
از دیگر قابلیتهای یک چاه هوشمند کنترل از راه دور بودن آن میباشد. اطلاعات مخابره شده از چاه را می توان به کمک شبكه هاي بي سيم يا باسيم در آن واحد (Real Time) به نقطه ای دور دست مخابره نمود و چند لحظه بعد تنها با فشار چند دکمه تغییرات لازم را به چاه اعمال کرد.
روشهای استفاده از فناوری هوشمند:
روش Reactive
در این روش دستگاهها طوری تنظیم میشوند که در صورت بروز تغییرات در شرایط چاه واکنشهای لازم را نشان می دهند فرق این روش با چاهای معمولی در این است که چاه پتانسیل رویارویی با تغییرات را دارد در حالی که در چاههای عادی احتمال توقف بهره برداری هم ممکن است.
روش Defensive
در این روش از یک شبیه ساز مخزن استفاده میشود که بروز تغییرات را پیش بینی کرده قبل از بروز تغییر امکان اتفاق افتادن آن را تاحدی از بین می برد.
استقرار سامانه هوشمند مديريت چاهها با اهداف زير انجام مي گيرد:
با این سیستم مي توان چاه های آب را از هرنقطه دنیا کنترل نمود هچنین قابلیت کنترل تکی، گروهی و یا کلیه ی موتور ها به طور همزمان در اختیار خواهد بود.
با این قابلیت مي توان برای هرکدام از موتور ها (جداگانه یا همه با هم) زمان کاری تعریف کرد تا بطور اتوماتیک خاموش و روشن شوند.
درصورتیکه مخزن آب (تانکر، استخر و یا ...) پر شود، سیستم بطور اتوماتیک واكنش مناسب نشان مي دهد.
سامانه هوشمند كنترل چاهها با قابلیت اعلان لحظه ای گزارش سرقت، ورود غیر مجاز و یا حریق بر روی موبایل، علاوه بر کنترل پمپ های آب و موارد بالا، سیستمی کامل و هوشمند جهت حفاظت از موتور خانه دربرابر خطرات سرقت، ورود غير مجاز و حریق می باشد.
اين سامانه هوشمند قابلیت کنترل لامپ ها و روشنایی موتور خانه و محیط خارجی اطراف آن از راه دور را فراهم مي كند.
حساسيت خطوط انتقال و شبكه توزيع آب لزوم مديريت يكپارچه و متمركز اين خطوط در زمينه هاي بهره برداري، پايش و كنترل، حفاظت و تعمير و نگهداري را مي طلبد. از اين رو و براي استمرار مديريت يكپارچه، تدوين برنامه جامعي براي اقدامات ذيل ضروري به نظر مي رسد:
سيستم كنترل و تله متري شبكه هاي آبرساني، ضمن جمع آوري اطلاعات از نقاط مختلف شبكه و مانيتورينگ آنها، امكان كنترل مكانيزمهاي چنين شبكههاي گسترده اي را فراهم مي آورد. [1]
اين سيستمها مجموعه اي از تجهيزات الكترونيكي - مخابراتي قابل برنامه ريزي مي باشند كه بر اساس پروتكل هاي استاندارد در ساخت و سازهاي الكترونيكي، طراحي و ساخته شده اند. آنها ضمن آنكه مي توانند بصورت قائم به خود بكار گرفته شوند، امكان اتصال به سيستم هاي كنترل مركزي سوپروايزري (SCADA) را نيز در جهت گسترش سيستم فراهم مي آورند. بديهي است امكانات موجود در سيستم هاي اسكادا بخصوص در لايه ارتباطات و شبكه هاي اطلاعاتي LAN) ، اينترنت و ...)، امكان قرار گرفتن آنها را در سيستم هاي مديريت اطلاعات (MIS)، كنترل توليد بر اساس آمار(SPC) تعمير و نگهداري مركزي (PM) و كنترل بهره وري را فراهم خواهند آورد. چاه ها و مراكز پمپاژ، مخازن اصلي و مياني، خطوط آبرساني و ايستگاه هاي مديريت و كنترل راه دور از جمله بخش هاي مهم چنين سيستم هائي مي باشند. تأمين مداوم آب، نگهداري سطح مخازن آب در وضعيت مطلوب، حفاظت از خطوط آبرساني، تعمير و نگهداري بلادرنگ، كنترل مصرف انرژي، بهره وري بيشتر و مانيتورينگ شبكه مي تواند از جمله اهداف مهم بكارگيري اين سيستم باشد.
مشخصات كلي سيستم تله متري شبكه هاي انتقال آب
ويژگيهاي كلي سيستم هاي مستقر در چاهها و مراكز پمپاژ
1- امكان قرائت كليه سيگنالهاي ديجيتالي موجود در اتاقك تابلو برق جهت مانيتورينگ از جمله :
2- امكان كنترل مكانيزم هاي مستقر در محل اتاقك چاه مانند:
3- مجهز به سيستم مخابراتي جهت انتقال صوت وديتا براساس پروتكل هاي استاندارد
4- مجهز به پانلحاوي تجهيزات رابط كاربر( :(HMIكيبرد، صفحه نمايش و ...
5- نمايشگرجهت تعيين وضعيت ورودي ها، فرامين و وضعيت كار دستگاه.
6- مجهز به حافظة غير فرار جهت ذخيره تنظيمات محلي و كنتور عملكرد.
7- مجهز به واحد شروع مجدد اتوماتيك جهت خروج از حالت هاي تعليق.
8- پشتيباني از پروتكل ارتباطي RS485 براي اتصال به دستگاههاي اندازه گيري (فشار، فلو، جريان، ولتاژ و ...) و مركز كنترل
ويژگي هاي كلي سيستمهاي مستقر در منابع اصلي
1- امكان قرائت سيگنال هاي ديجيتالي موجود در محيط مخزن نظير:
2- پشتيباني RS 485براي اتصال به دستگاه هاي اندازه گيري دقيق ارتفاع مخزن (آلتراسونيك، مايكروويو و ...)، فشار لوله هاي آبرساني ورودي به مخزن و دستگاه هاي آزمايشگاهي كنترل كيفيت آب
3- امكان كنترل مكانيزم هاي مستقر در محيط مخزن :
4- مجهز به سيستم ارتباطي راديوئي مطمئن و مدرن جهت ارتباط صوتي- ديتا با نقاط مختلف
5- قابليت كنترل و مانيتورينگ شبكه تحت پروتكل هاي استاندارد و پشتيباني از FTTx يا Wi-Fi شهري
6- مجهز به ساعت و تقويم قابل برنامه ريزي
ويژ گي ها و تسهيلات نرم افزاري
1- امكان كار بصورت اتوماتيك و دستي (Auto/Manual)
2- امكان كار در حالت اتوماتيك به صورت مانيتورينگ و كنترل مانيتورينگ .
3- امكان تنظيم محلي پارامترهاي اساسي كنترل توسط كاربر نظير:
مديريت يكپارچه آب شهري موضوعي مهم و حياتي در هر شهر و كشوري محسوب ميگردد. در هنگام مديريت تامين و توزيع آب، معيارها و اهداف متعددي مانند رضايت مصرف كنندگان آب شهري (از ديد عوامل مختلف مانند هزينه، كيفيت، خدمات و ...)، منافع ملي و مخاطرات اجتماعي را بايد در نظر گرفت. از طرفي ديگر، محدوديت هاي فراواني از قبيل محدوديت منابع آبي و سيستم توزيع وجود دارند كه بر پيچيدگي اين مساله مي افزايند.
این سامانه تامین کننده آب را قادر می سازد تا بطور خودکار، منابع مختلف آب را با تقاضاهای متغیر پایین دست در زمان واقعی هماهنگ کند. سیستم SCADA تامین کننده کنترل مداوم بر روی جریان آب در شبکه و واکنش فوری به تقاضا، نشت آب و ترکیدگی لوله می باشد كه از يك نرم افزار، کنترلرها، پایانه های راه دور و یک سیستم مخابراتی دو سویه تشكيل شده است.
اين سامانه سیستم پیشرفته کامپیوتری کنترل شبکه توزیع آب است که امکان اعمال مدیریت حرفه ای و متمرکز را بر روی خطوط توزیع آب، تحلیل اطلاعات و ارائه گزارشات فراهم می آورد. اين سامانه علاوه بر پايش گذر حجمی، سطح آب در مخازن، فشار آب، کیفیت آب، سرعت باد، دمای هوا و موارد مشابه، کنترل كاملي بر کلیه اجزاء سامانه اعمال نموده و دارای قابلیت برنامه ریزی بر روی انواع پایانه های راه دور (RTUs) می باشد. در صورت قطع موقت سیستم مخابراتی، این سیستم بايد بتواند بصورت محلی تمامی پایانه ها را مانیتور و کنترل نماید تا در فرایند مدیریت آبیاری خللی وارد نگردد.
این سامانه کنترل هوشمند شیرفلکه های آبیاری فضاهای سبز عمومی، همچنین شیرفلکه های آبیاری فضای سبز خصوصی طرح را مدنظر داشته، لازم است گردآوری و پردازش اطلاعات و تخصیص بهینه آب غیرشرب و آبیاری برمبنای توان توزیع شبکه های آبیاری صورت پذیرفته، صورتحساب آب بهای مربوطه صادر گردد و کنترل های لازم اعمال شود.
اعمال تمهیدات مناسب جهت کنترل و پایش دبی استحصال و انتقال و توزیع آب غیر شرب بصورت یکپارچه و مدیریت آبیاری برآن مبنا، أساس سامانه می باشد .
امروزه توسعه شهرها و نواحي حومه شهرها بستگي به وجود آب دارد. در مناطقي كه آب موجود محدود و ناكافي باشد، بازچرخاني فاضلابها جهت كمك به منابع آب در اين نواحي مد نظر قرار گرفته اند. درآينده با افزايش نياز به آب و متناسب با افزايش اين مقدار نياز، نقش و اهميت بازچرخاني آب نيز فزوني مييابد. همچنانكه يك راهكار بلند مدت بهينه سازي مصرف منابع آب، حفاظت از اين منابع، محيط زيست و بطوركلي رعايت اصول توسعه پايدار است، مديريت غير متمركز فاضلاب (DWM) نيز به عنوان يك عنصر مهم در اين راهكارهاي ارائه شده بايد مدنظر قرار بگيرد. منظور از مديريت غير متمركز فاضلاب، جمع آوري، تصفيه و بازيافت آب در همان محل يا نزديكي مكان توليد فاضلاب است.
همه فاضلاب تولید شده در خانه شامل فاضلاب تولیدی آشپزخانه، حمام و ماشین لباسشویی (به جز فاضلاب توالت) را آب خاکستری گویند که تقریباً 50 تا 80 درصد فاضلاب شهری را تشکیل میدهد. آب خاکستری پس از تصفیه، میتواند بسته به نوع و میزان تصفیه اعمال شده، برای مصارف غیر شرب، آبیاری سطحی و زیرزمینی، لباسشویی و سرویس بهداشتی، مورد استفاده مجدد قرار گیرد. به طور کلی سامانههای بازچرخانی و استفاده مجدد از آب خاکستری شامل چند بخش و واحد اصلی است:
استفاده مجدد از آب خاکستری، بخش مهمی از مشکل جوامع را حل میکند و برخلاف روشهای کوتاه مدت، در آینده ای دور به عنوان روشی ضروری و غیر قابل تغییر باقی خواهد ماند. از مزایای مهم و اصلی استفاده مجدد از آب خاکستری میتوان به حفاظت از آب شیرین، حفاظت از منابع آب سطحی و زیرزمینی و تأمین آب اشاره نمود. در استان يزد با اقليم خشک و کمآب و منابع محدود آب، باید راهکارهای مناسبی برای استفاده بهینه از منابع، تدارك ديد؛ لذا استفاده مجدد از آب خاکستری میتواند راهكار هوشمندي برای تامين بخشي از آب مورد نياز شهر هوشمند باشد. لذا تهيه شيوه نامه بهره برداري از آب خاكستري همراه با گوشزد نمودن مزاياي اين طرح در كاهش هزينه هاي آب مصرفي خانوار پيشنهاد مي گردد.
انواع سيستم هاي DWM كه درحال حاضر درحال استفاده هستند طيف متنوعي از سيستم هاي مديريت غير متمركز فاضلاب اختصاصي در محل تا سيستم هاي DWMكه متشكل از يك مجموعه هستند را در برميگيرند . گزينه هاي اساسي سيستمهاي DWM مطابق جدول زير ميباشند :
نمونه هايي از سيستم هاي مرسوم مديريت غير متمركز فاضلاب
|
نوع سيستم |
توضيحات |
|
اختصاصي |
سيستم هايي كه تنوع زيادي دارند . انواع متعارف شامل تركيبي از سسپتيك تانك و جذب ثقلي ناحيه اي تا تركيبي از سپتيك تانك و يك سيستم داخلي يا خارجي متداول تصفيه فاضلاب است. |
|
مجتمعي |
بطور معمول از 4 تا 12 خانه يا كمي بيشتر با هم تشكيل يك سيستم مديريت فاضلاب را ميدهند |
|
منازل سازماني( شهرك ها) |
منازلي كه بصورت جداگانه هستند ولي مي توانند سيستم مديريت فاضلاب با هم داشته باشند . |
|
موسسات آموزشي، مسكوني و تجاري |
فاضلاب ساختمانهاي تجاري، آپارتمانها و موسسات آموزشي با هم مديريت ميشود. |
|
تصفيه خانه هاي كوچك محلي |
تاسيسات تصفيه فاضلاب به شبكه هاي فاضلاب متصل هستند و عمدتا جهت پردازش زايدات جامد بكار ميروند كه اين نوع زايدات را پس از تصفيه وارد شبكه فاضلاب شهر مي نمايند. |
سيستم هاي تصفيه خانه محلي، عموما فاضلاب يك منطقه خاص را تصفيه و مواد جامد باقيمانده را جهت تصفيه به تاسيسات مركزي فاضلاب شهر ميريزند.
شهرها در تمدن جديد محل تعامل شهر و شهروند هستند. مطالعه دقيق و برداشت مناسب در بحث كيفيت محيط شهري اين اجازه را به ما ميدهد تا دريابيم شهرها تنها محل عبور و مرور نيستند، بلكه محيطهايي هستند كه بايد با ساكنانش ارتباطي دوجانبه برقرار نمايند و در اين تعامل دوسويه است كه معناي شهروند تحقق مييابد. پروژههاي زيباسازي ميبايست در جهت گسترش اين ارتباط حركت كنند. اين يك قانون جهاني است. اما امروزه رفتارهاي فرهنگي هر منطقه در تعيين خط مشي اين ارتقا تأثيرگذارند.
امروزه بايد بپذيريم كه شهر، محل زندگي مجموعهاي از انسانها با نيازها و سلائق مختلف است، يك خانه بزرگ كه هيچكس حق ندارد سليقه شخصي و يا سازمانيش را بر آن حاكم نمايد. تنها در چنين حالتي است كه ميتوان زمينه مشاركت همگاني را در كليه فعاليتها فراهم آورد. اكنون وقت آن فرا رسيده كه ما نيز به عنوان ساكنان و يا مديران اين شهر، با نگاهي جديد به شهر آغازگر راهي باشيم براي رسيدن به شهري خلاق، پرورنده، مستعد و زيبا. شهري با رونق اقتصادي و فرهنگي كه ساكنان و مسافرانش از حضور در آن احساس لذت ببرند و از هر فرصتي براي ارتباط با شهر استفاده كنند.
" زيباسازي، فرآيندي مستمر و پويا و در حال رشد است كه با روانشناسي، فلسفه، هنر، فرهنگ، هويت، دانش، بينش، زمان و كاركردهاي مختلف ارتباط داشته و ظهور پيدا ميكند. و جنبش زيباييشناسي شهري رويكرد پيشرفتهايست كه نه تنها به خاطر زيبا نمودن، بلكه [حتي] ترجيحاً به معناي ابزار كنترل اجتماعي از طريق راضي نگهداشتن جمعيت شهري و پاسخگويي به نياز آنها مورد مطالعه قرار ميگيرد.
آغاز فلسفه فكري زيبايي شهر از قرن نوزدهم ميلادي بوده و امروزه به مفهوم زيباسازي و يادمان سازي (هويتسازي) در فضاي شهر به كار ميرود."[2]
هدف زيباسازي فراهم آوردن محيطي است كه همگي ما در آن احساس لذت كنيم. نگاه زيباسازي به شهر رسيدن به همان تعاريف ذكر شده و ارتقاء كيفيت محيط شهري است و براي رسيدن به اين اهداف از 4 روش بصورت كلي استفاده مينمايد.
امروزه فواره یا آبنما به یکی از جاذبه های گردشگری در سراسر جهان تبدیل شده است و چه بسا، گردشگرانی که با طی مسافت های طولانی، می روند تا یک فواره به خصوص را در یکی از شهرهای دنیا به تماشا بنشینند و دقایقی را در رویا محو شوند.
امروزه فضاهاي شهري به فضاهايي سبک و آرام نياز دارند تا بتوانند حس مطلوبي در شهروندان در حين عبور و مرورهاي روزانه شان ایجاد کنند. طراحان شهري در فضاهاي شهري معاصر، درصدد برقراری ارتباط صميمي ميان امکانات شهري و مخاطبان هستند و آب و فضاهاي آبي را نيز از اين مقوله دور نمیدانند.
آب علاوه بر نقشی که در ادراک بصري، شنوايي، لامسه و حتي بويايي دارد، ميتواند از نقش فضايي و پراهميتي در سازماندهي فضاهاي شهري برخوردار باشد تا حدی که با قراردادن يک آبنما در فضاهای شهری میتوان بر اهميت فضا و زيباسازي آن تأکيد کرد.
توجه به شاخص هاي بصری با درنظرگرفتن شاخصهای فنی و ایمنی در طراحي آبنما ميتواند در منظرسازي محيط و ارتقاي هويت آن مؤثر باشد. لازم است در طراحي اين عنصر جاذب و با توجه به نقش آن در مراودات اجتماعي و زيباسازي شهر، اصول و مباني طراحي پيشبيني شود تا بتوان در ارتقاي جايگاه فرهنگي، هنري و بصري آن در فضاي شهري و ارزش نهادن به جايگاه آب در شهر همت گمارد.
شاخصهاي طراحي آبنما
آب با توجه به جایگاه مقدسش چه در نزد ايرانيان پيش از اسلام و چه پس از اسلام در معماري و فضاهاي شهري همواره حضور ویژهای داشته است. بجاست در طراحي آبنما در دوران معاصر نيز به نکاتي توجه شود که بيانگر هويت ايرانيـ اسلامي باشد. استفاده از نمادها و فضاهاي معماري گذشته که طيف وسيعي از مصالح و فرم آبنماها در باغها، خانه ها، پاياب ها، آب انبارها را شامل ميشود، به عنوان نکات تأثيرگذار در هويت بخشي طراحي توصيه مي شود.
نوع طراحي آبنما از عملکردهاي اطراف چون تفريحي، فرهنگي، مذهبي و حتي شکل و فرم بناهاي مجاور تأثیر میپذیرد. همچنين مدرن و سنتي بودن بافت اطراف نيز در شکل آبنما و عملکردي که از آن مورد انتظارست، تأثير می گذارد. در آناليز سايت نيز ميبايست به شرايط کالبدي و پيراموني مکان آبنما توجه کرد. از جمله موارد مهم در اين زمينه ميتوان به نوع و رنگ مصالح اطراف و زمينهاي که آبنما در آن رؤيت مي شود، فرمها و اشکال به کار رفته در جداره ها، کف و اطراف آبنما و حتي پوشش گياهي موجود اشاره کرد.
از آنجا که امروزه در فضاهاي شهري نميتوان عملکردها را به ساعاتي خاص در روز محدود کرد، آبنما نيز از اين مقوله مستثني نيست. جلوه هاي بصري آب در روز و شب با توجه به تفاوت نور روز و نورپردازي شبانه، ميتواند به عنوان نقطه قوت طرح تلقي شود. بنابراين آبنما را نمي توان به عنوان فضاي خاموشي که از نظر بصري قابل رؤيت نيست، در شب رها کرد.
متناسب با نوع فضا و حرکت عمومي شهروندان چه به صورت سواره و چه پياده، نوع ادراک آب در طراحي آبنما اهميت دارد. به طوری که ادراک آبنما براي يک سواره با سرعت بالا در بزرگراه، تفاوت عمده اي با سواره اي با سرعت متوسط و درگير در ترافيک شهري خواهد داشت. همچنين در مکان هايي که فرد پياده با سرعت زياد فقط قصد عبور از مکاني را دارد نسبت به فرد پياده اي که با طمأنينه و با هدف گشت وگذار، آبنمايي را درک مي کند، تفاوتهاي ادراکي فراواني وجود دارد.
فراهم کردن امکان ادراک حسي با آبنما با توجه به نوع تماس و درک بيننده از محل آن، از ضوابط مهم طراحي محسوب میشود. از آنجا که ارتفاع و اندازه آبنما ميتواند به صورتهاي متفاوت توسط يک فرد پياده و يا سواره درک شود، توجه به ساختار فيزيکي آبنما و نحوه طراحي آن متناسب با عملکرد فيزيکي محيط اهميت فراوان دارد.
بسته به نوع جا و مکان استقرار آبنما و سطحي که به خود اختصاص ميدهد، توجه به مقياس انساني در برقراري ارتباط صميمي و نزديک با آب يکي از اصول طراحي به شمار میرود. به اين ترتيب توجه به طراحي با حجم مناسب در شعاعي توصیه میشود که مورد رؤيت بيننده چه در مسير سواره و چه پياده قرار ميگيرد.
شاخصهاي فني آبنما
شاخصهاي ايمني آبنما
در نور پردازی پارک ها و میدان ها علاوه بر زیبایی، کاربردهای عملی را نیز باید در نظر گرفت. در واقع در این مکان کنترل روشنایی، امنیت و کنترل شبانه گوشه های خلوت، در عین حال پرهیز از شدت نوری که چشم آزار باشد و در مجموع ایجاد محصولی از نورپردازی که مکمل عملکرد یک فضای عمومی باشد، مد نظر می باشد.
ضوابط نورپردازی پارک ها و فضای سبز شهری در بخش های مختلف به روش های مختلف انجام می پذیرد که بسته به نوع استفاده عموم مردم از آن فضاها باید متناسب با مکان فوق نورپردازی گردد که به تفکیک قسمتهای مختلف پارک به شرح زیر می باشد :
مجموعه ورودی: ورودی اصلی عموماً بعنوان فضایی معرفی مجموعه مطرح است و با توجه به این مسئله باید قابل رویت بودن و تشخیص آنها از فضای اطراف با سهولت انجام گیرد. بنابراین برای نورپردازی این قسمت عمدتاً از چراغهای پرنور و نورافکن استفاده گردد. استفاده از زوایه تابش مناسب به گونه ای که موجب خیرگی چشم در افراد نگردد و علاوه بر آن در ایجاد زیبایی فضای ورودی نیز موثر باشد؛ از ویژگیهای نورپردازی این قسمت است .
مسیر چند منظوره : مقدار نور ، زیبایی ، فواصل چراغها نسبت به یکدیگر و نسبت به عرض خیابان از جمله مسایلی هستند که اهمیت بسزایی دارند بوسیله نورپردازی می توان مسیرهای عبور و مرور را طراحی و تعیین نمود همچنین نور مورد استفاده برای روشن کردن این قسمت بر فضای سبز نیز اثر مستقیم دارد .
فضاهای سبز : نورپردازی حجم های توده ای از قبیل بته زار و گیاهان می توانند در برقراری ویژگیهای بصری – عمومی تاثیر بگذارند و دسترسی بهتر به این گونه فضاها و تسلط بر آنها و همچنین بر وضوح پوشش های گیاهی می تواند موثر باشد. باید توجه داشت که گل ، چمن ، درخت و گیاهان مختلف به رنگهای گوناگون خود نمایی می کنند و هر کدام از آنها ، در روشنایی بخصوص جلوه دارند ، بنابراین باید برای روشن کردن آنها از روشهای متفاوتی استفاده نمود بسیاری از گیاهان که در طول روز با نور طبیعی قابل توجه نیستند وقتی در زمینه تاریک نورپردازی شوند منظره جالبی را ایجاد می کنند ، درختان بعنوان اعضاء اصلی و حاکم بر فضای سبز هستند ، لذا بعنوان عناصر نوری عظیم مورد استفاده قرار گیرند و بعنوان سطوحی در جهت ایجاد مفهوم بعد ، مطرح شوند .
سطح دریاچه: بر آبهای راکد مستقیماً نور تابیده نشود ، بلکه با استفاده از آینه و شیشه نور تغییر جهت داده و بر آب تابانید تا تصویر درختان و سایر اشیاء در آن انعکاس یابد ، فواره های مجموعه رقص آب را نمی توان بطور بسیار دقیقی روشن نمود ، چون نور بایستی از میان پودر آب عبور داده شود ، می توان چراغهای واترپروف ( ضد آب ) را در زیر سطح آب نصب نمود .
زمین بازی : مهمترین و اصلی ترین مطلبی که برای روشنایی زمین بازی مطرح است ایمنی می باشد که از دو جهت قابل بررسی است: نخست از جهت ایمن بودن وسایل روشنایی مورد استفاده در این بخش و دومین مطلب مربوط به تامین روشنایی کافی جهت بازی است. زوایه نورافکن ها باید طوری تنطیم شود که حتی المقدور ، در تمام نقاط مختلف میدان ، روشنایی یکسان و کافی باشد همچنین ترکیب نورافکن ها در اطراف زمین ایجاد سایه های تند و طولانی را ایجاد ننماید .
آلاچیق ها و سایبانها : طراحی نورپردازی ، در محل های نشستن باید دارای ویژگیهای روانشناسانه نیز باشد ، بطوریکه افراد به هنگام نشستن و استراحت در مکانی که واحد نورپردازی مناسبی است باید احساس آرامش و امنیت نماید و جنبه های خصوصی گرایانه فضا بطور کامل از بین نرفته باشد این مکانها از یک سو نباید بوسیله نور افکن ها و چراغهای پر نور محاصره شوند و از سوی دیگر نیز نباید در تاریکی فرو رفته و یا با نورهای بسیار ضعیف طراحی شوند .
پارکینگ : در روشنایی و پارکینگ برای اینکه روشنایی کافی به نقاط دور از محل نصب چراغ برسد ، چراغهایی بکار رفته می شوند که حداکثر شدت نور آنها در زوایه ی 70 تا 75 درجه عمومی اتفاق می افتد با استفاده از این چراغها می توان فاصله چراغهای مجاور را تا حدود 5/4 برابر ارتفاع نصب انتخاب نمود و یکنواختی کافی در شدت روشنایی بدون ایجاد چشم زدگی به دست آورد .
تابلوها و عناصر نشانه (همانند پرچم های ورودی و تابلوهای راهنما) : بهترین راه برای نور پردازی اشیا استفاده از نورهای مختلف به صورت توامان است. یک منبع نور به وسیله تضاد بین سطح جسم و سایه تیز آن باعث برجسته شدن شکل و فرم شی و منبع نوری دیگر با روشن کردن سطح شی باعث وضوح جزییات شی میگردد. چنانچه در اطراف تابلوها و عناصر نشانه بجای استفاده از نورپردازی مناسب ، چراغهای معمولی استقرار یابند نه تنها در ساعت روز اینگونه عناصر مزاحمت دید می شود بلکه بعنوان عوامل کاهنده ارزشهای بصری و اهمیت موضوع اصلی مطرح هستند.[5]
با توجه به اینکه روشنایی معابر به خصوص معابرعمومی جزء یکی از پرمصرفترین محل ها از لحاظ مصرف انرژی الکتریکی بوده و از طرف دیگر از ضروری ترین سیستم ها از لحاظ امنیت اجتماعی و فردی می باشد، استفاده و مدیریت هوشمندانه می تواند به مقدار زیاد باعث صرفه جویی در مصرف انرژی گردد. یکی از مشکلات اساسی ورود سیستم روشنایی معابر به مدار شبکه برق در پیک بارمی باشد که باعث افزایش مقدار پیک شبکه شده و نیز به علت ورود توامان و یکجای همه چراغ ها یک شوک شدید به شبکه وارد می شود.
به جهت اعمال مدیریت مصرف و با هدف مصرف بهینه، بهتر است تعدادی از لامپهای روشنایی معابر در زمان کم تردد یا بدون تردد خاموش گردند ولی در زمان اولیه شب و یا زمان های پر تردد روشنایی باید در حد کافی و مطلوب باشد. بنابراین بهتر است در هر ساعتی که مناسب تشخیص داده می شود از میزان روشنایی معابر با آسانترین و بهترین روش کاسته شود.
برای زنده نگه داشتن خلاقیت نزد مردم یک شهر، باید از عناصر خلاقانه بهره برد. باید حس خلاقیت را در مردم زنده نگه داشت و برای این کار راه های بسیار زیادی وجود دارد. یکی از راه ها برای ایجاد خلاقیت در مردم یک شهر، ایجاد شهری خلاقانه است. خلاقیت در شهر نیز به نوبه ی خود راه هایی دارد که مسئولین شهری باید همواره به آن فکر کنند. یکی از این راه ها در طراحی شهری خلاقانه، مبلمان شهری است. مبلمان های شهری یکی از المان هایی هستند که بر زیبایی سیمای شهر و فضایی که ما برای زندگی انتخاب کرده ایم، تاثیر بسیار زیادی دارند، این المان ها همان قدر که جذاب و زیبا هستند، کاربردی هم هستند، و می توانند به بالاتر رفتن سطح کیفی زندگی ما کمک کنند. در سطح شهر و مخصوصا در فضاهای پر رفت و آمد مثل محوطه بیرونی مراکز خرید، پاساژ ها و یا پارک ها نیاز به وجود صندلی هايی برای نشستن و استراحت کردن به شدت احساس می شود، این صندلی ها می توانند نزدیک درختان مکان نمایی شوند و ظاهری جذاب و در عین حال کاربردی به محیط اطراف خود ببخشند. هیچ کس نمی تواند منکر تاثیرات عمیق رنگ بر فضا باشد، همنشینی رنگ ها به راحتی می تواند طراحی ساده یک مبلمان شهریی را جذاب تر و حرفه ای تر جلوه دهد. برای ایجاد حس لطافت و صمیمیت بیشتر در فضای شهری می توان از عناصر طبیعی مانند آب بهره گرفت. طراحی مبلمان های شهری می تواند با استفاده از عناصری مثل آب جلوه ای خاص و منحصر به فرد به خود بگيرد، چرا که وقتی کسی برای استراحت روی آن صندلی ها می نشیند، صدای آب باعث ایجاد حس آرامش بیشتر در فرد می گردد و از بودن در آن فضا لذت می برد. تركيب مبلمان شهري با گلدانها و گياهان به نوعی عملکردی شبیه ریه های تنفسی برای فضای شهری دارند. این مبلمان ها می توانند باغچه های کوچکی باشند که قسمتی از آن ها برای نشستن پوشیده شده است.
مبلمان های شهری همچنين می توانند با استفاده از نورپردازی چهره ای متفاوت و جذاب به خود بگیرند. این نورپردازی ها به ویژه در زیر سطح نشیمن صندلی ها؛ علاوه بر این که خیره کنند و آزار دهنده نیستند، می توانند به فضا حسی رویایی هم ببخشند.
از آنجا كه افراد استفاده کننده از فضاها ی شهری را طیف وسیعی از انسانها با سطح نیازها و خواسته های متفاوت تشکیل می دهند و بالطبع موفقیت مهندسین و طراحان فضاهای شهری در گرو رفع نیازهای افراد در استفاده از این مبلمان شهری می باشد، راهكارهاي فوق تنها كليات طراحي را مطرح نموده و درنتيجه با توجه به تفاوت شدید در بین سلیقه و نیازهای افراد استفاده کننده باید نیازهای کلیدی که در بین تمام افراد مشترک است شناسایی و در طراحی ها لحاظ شود .
می توان گفت که بیشتر افراد استفاده کننده از این فضاها بر سه اصل ایمنی، امنیت و راحتی اینگوه فضا ها تاکید دارند. اگر در طراحی اینگونه فضاها به خواسته ها و نیازهای افراد توجهی نشود پیامدهای جبران ناپذیری را در پی دارد. مثلا اگر در طراحی یک ایستگاه اتوبوس فضایی زیبا دلنشین و راحت طراحی گردد اما ایمنی لازمه را نداشته باشد به جای اینکه افراد را به استفاده از این فضا دعوت کند آنها را از این فضا دور می کند و اجازه نمی دهد آنها با ایستگاه اتوبوس که جزوی از مبلمان شهری است به راحتی ارتباط برقرار کنند. همچنین در مورد طراحی اینگونه فضاها باید ملاحظات فرهنگی مد نظرقرار گيرد.
در ادامه راهکارهای اصولی در طراحی تعدادی از عناصر و مبلمان شهری مورد بررسی و آنالیز قرار گرفته است:
مجسمه: مجسمه ها جزئی از عناصر و مبلمان فضاهای شهری هستند که نه تنها به غنای بصری شهر و فضای اجتماعی ما کمک می کنند بلکه به عنوان نماد و نشانه ای از فرهنگ غنی و هویت جمعی ما قابل استفاده هستند. مجسمه های از آن دسته از عناصر هستند که کارکرد فیزیکی، معنایی و مفهومی در آنها یکی از مهمترین فاکتورهاست. مجسمه ها از لحاظ معنا و مفهوم تاثیر فراوانی بر روی ذهن افراد دارند برای مثال با قرار دادن مجسمه کودکان در پارک ها مثل کودکی که در حال بازی است و یا کودکی که در آغوش مادر قرار دارد می توانیم کودکان را تحریک به حرکت در اجتماع کنیم و او را با دیدن این مجسمه ها وادار کنیم تا لحظه ای در آغوش مادرش آرام بگیرد و یا با دوستان خود برای انجام بازی های کودکانه ارتباط برقرار کند. و به همین ترتیب کودک را با مسائل جدید روبرو و کارهای شایسته را از طریق فهم بصری به کودک دیکته کنیم. حال این بحث ها فقط شامل کودکان نمی شود و با طراحی در مقیاس های دیگر می توان بر روی ذهن کلیه انسانها تاثیر گذار بود و یکی از بهترین راه های اثر گذاری بر روی رفتار افراد این است که رفتار شایسته و درست را از طریق فهم بصری به افراد یاد دهیم که مجسمه ها یکی از عناصری است که می تواند بر غنای بصری مبلمان شهری بیفزاید. طبیعی است که در ساخت این مجسمه های شهری باید از مواد و مصالحی استفاده شود که کیفیت بالایی داشته و بعد از مدتی از بین نرود، موادی که در مقابل شرایط جوی و کنجکاوی برخی از شهروندان داوم کافی داشته باشد.
نیمکت و صندلی: از جمله عناصر معماری که هم در محیط داخلی و هم در محیط خارجی مورد استفاده قرار می گیرد نیمکت و صندلی است. نیمکت ها معمولا در پارک ها و پیاده رو ها مورد استفاده قرار می گیرند. نیمکت ها از لحاظ جنسی باید از موادی در ساخت آنها استفاده شود که مقاوم باشد و باید فضای راحتی را برای نشستن افراد تامین کند همچنین در اتصالات آن از پیچ، پرچ، میخ، چسب های مخصوص و اتصالات کام و زبانه، بسته به جنس نیمکت استفاده می شود.
باجه تلفن، باجه پست، ایستگاه اتوبوس: موارد فوق نیز جزئی از عناصر و مبلمان شهری به حساب می آیند. شاید در طول شبانه روز یک شهروند با این عناصر ارتباط بیشتری نسبت به سایر عناصر و مبلمان شهری برقرار کند و لذا لازم است در طراحی آنها شرایطي اتخاذ شود که این عناصر در معرض دید باشند، مثلا می توان در طراحی آنها از رنگ خاص و یا نورپردازی ویژه و حتی فرم و شکلی خاص استفاده کرد و یا اینکه با بزرگ کردن آنها از لحاظ ابعاد و ارتفاع این عناصر را در چشم بیننده قرار داد به شرطی که به سایر مبلمان شهری و در کل، سیستم شهرسازی ما آسیبی وارد نشود. در طراحی موارد ذکر شده به دلیل اینکه تنوع افراد استفاده کننده از آنها زیاد است و افراد در موقعیت ها و سنین مختلف از این عناصر استفاده می کنند باید سهولت در بکارگیری این عناصر شهری لحاظ شود .
همچنین در طراحی اینگونه عناصر می توان به صورت تلفیقی عمل نمود مثلا یک باجه پست را با باجه تلفن تلفیق نمود و از قرار گیری آنها کنار هم مبلمان شهری زیبایی را ایجاد نمود.
تابلوهای راهنما و روشنایی: یکی دیگر از عناصر مبلمان شهری تابلوهای راهنما و روشنایی هستند که نقش بسزایی در معرفی فضاهای شهری از جمله خیابان ها و کوچه های یک شهر و یا فضاهای مختلف یک پارک یا نمایشگاه و … به بینندگان دارند و با طراحی درست و اصولی می توانند به جای حس کسل کنندگی در بین افراد باعث ایجاد هیجان و حرکت شوند. روشنایی های شهری دارای انواع گوناگون مثل بلند، کوتاه، زمینی و … می باشند. نوع بلند آن نور خیابانی است که سطح وسیعی را پوشش می دهد و از دسترس انسانها معمولا دور است و کنار هم قرار گرفتن آن در خیابان معمولا یک حالت پرسپکتیوی برای خیابان ایجاد می کنند. نوع کوتاه آن معمولا دارای ارتفاع ۲ الی ۳ متری است و نورپردازی آن می تواند در جهات خاص باشد و برای روشنایی بخش های مثل پیاده رو ها و محل نشیمن در پارک ها به کار می رود. نوع زمینی آن معمولا دارای ارتفاع کمتر از ۱ متر است و جنبه تزئینی دارد و در فضاهای عمومی به دلیل در دسترس بودن به ندرت استفاده می شود و بیشتر برای زیبایی بخشیدن به فضاهای خصوصی استفاده می شود. در طراحی تمامی تابلوهای روشنایی نکته حائز اهمیت آن بحث اجرائی آن و نحوه اتصال آن به زمین است و به دلیل در ارتباط بودن این روشنایی ها با برق باید طوری طراحی گردند که برای افراد به ویژه کودکان خطری به همراه نداشته باشد.
سطل زباله: سطل زباله یکی دیگر از عناصر مبلمان فضاهای شهری است و به دلیل نقشی که در پاکیزگی فضاهای شهری و جلوگیری از گسترش آلودگی دارد بسیار حائز اهمیت است. از جمله مسائلی که در ارتباط با استفاده از سطل زباله مطرح است مسئله عدم تمایل افراد برای برخورد عضوی از بدن خود با سطل زباله از جمله درب آن می باشد و این باعث گردیده است که افراد زباله های موجود در کف پیاده روها و خیابان ها را ببینند اما تمایلی نسبت به برداشتن آنها و انداختن آن به داخل سطل زباله نداشته باشند، بنابراین در طراحی باید سیستمی لحاظ شود که زباله ها با نوک کفش یا پا قابل انتقال به داخل سطل زباله باشند. مسئله دیگری که خود عامل بدبویی سطل زباله گردیده وجود شیرابه ها در زباله های مرطوب می باشد که باید در فرایند طراحی روشی پیش بینی شود که این شیرابه ها دفع شوند. همچنین باید کاری کرد تا از جمع شدن حشرات موذی اطراف سطل زباله جلوگیری شود. ضمنا در طراحی سطل زباله باید زباله ها تفکیک شوند و به صورت خشک و تر و یا جدا از هم باشند. همچنین حجم مخزنی یا سطلی که زباله در آن جمع می شود باید به گونه ای باشد که نه خیلی بزرگ باشد که زباله ها مدت زیادی در آن بماند و بوی بد بگیرد و نه آنقدر کوچک باشد که با انداختن چند تکه زباله به داخل سطل پر شده و به بیرون و فضای پیاده رو سرریز کند[6].
پايش به معنی فرآيندجمعآوری و تحلیل مستمر دادهها و اندازهگيری ميزان پيشرفت درجهت دستيابی به اهداف عینی هر طرح یا برنامه است. پايش زيستمحيطي شامل مجموعه فرآيندها و اقداماتي است كه هدف از آن شناسايي، نظارت و پايش كيفي محيطزيست است. يكي از عرصههاي پايش زيستمحيطي، پايش آلودگيهاي محيطزيست است. مرحله پايش، سنجش و ارزيابي تغذيه كننده اصلي مرحله بازنگري مديريتي ميباشد كه اساساً بدون پايش قضاوت و تصميمگيري مديريتي در ارتباط با كنترل آلايندهها ميسر نخواهد بود .با توجه به اهميت پيشگيري، کنترل و مديريت آلايندههاي محيطزيست و نقش اساسی و مهم آن در پاکيزگی و سالم نگهداشتن محيطزيست، لازم است شاخصها و آلايندههای زيست محيطی اعم از آلايندههای هوا، آب، خاک، تنوعزيستي، فضايسبز و منظر شهري بصورت مستمر و پيوسته، مورد پايش و تجزيه و تحليل قرار گرفته و در چارچوب ضوابط، مقررات و استانداردهاي موجود زيستمحيطي مديريت گردند. اين امر مستلزم وجود آمار، دادهها و آناليز دقيق وضعيت محيطزيست ميباشد كه اين مهم با ايجاد مرکز کنترل و پایش محیط زیست شهرك، تعامل و همكاري دستگاههاي ذيربط در راهبری و نگهداری اين مرکز و ارایه گزارش های دوره ای، بهره گیری از فناوری های نوین در جهت کاهش آلاینده های زیست محیطی در شهرك، الزام دستگاهها به رعایت پیوست های زیست محیطی پروژه های عمرانی و شهری، ارزیابی زیست محیطی (EIA) پروژه های شهری و ارتقاء کیفیت زندگی دست يافتني خواهد شد.
اندازه گيري و اطلاع رساني شاخص هاي زيست محيطي شهري از طريق اقدامات ذيل ميسر خواهد شد:
پايش و سنجش آلودگي هوا، صدا، نور و تشعشعات خورشيدي
اطلاع رساني وضعيت آلودگي هوا و صدا
[1] http://www.zaec.ir
[2]Wikipedia – Urban Beautification Movement
[3] فرخ عبدي، سعيد فتح اله نژاد، طراحی عناصر مبلمان شهری، ارتقاء کیفیت سيما و منظر شهری
[4] ا.آل هاشمی، نقش آبنما در شهر
[5] اصول کلی نورپردازی در پارکهای شهری " دکتر علی اصغر ادیبی ، علیرضا منعام
[6] محمد حسن سرائی، اصول طراحي المانهاي شهري، دانشنامه نيوز آبادان
در این فصل ضمن بیان اهداف کلان هوشمندسازی در بعد محیط زیست، اصول متصور جهت تحقق محیط زیست هوشمند شهری در قالب سطوح مختلف راهبرد، راهکار، برنامه و اقدام به تفصیل در دو محور زیرساخت و محتوا-کاربرد بیان میگردد.
× پايداری زیست محیطی
× انرژی سبز
× بهینهگی مصرف
در ادامه راهبردها و راهکارها و براساس آنها برنامهها و اقدامات در راستای بعد محیط زیست هوشمند در قالب دو محور زیرساخت و محتوا-کاربرد تشریح میگردد.
راهبردها و راهکارهایی که در محور زیرساخت برای رسیدن به اهداف محیط زیست هوشمند تعیین شده است به شرح ذیل است.
راهبرد:
۱. ارتقای کیفیت محیطزیست
۲. ارتقای کیفیت محیط زندگی
راهکار:
۱. هوشمندسازی خانهها
۲. هوشمندسازی ساختمانها
۳. استفاده از انرژیهای پاک و تجديدپذیر
۴. استفاده از آب و پساب
۵. گسترش کیفی محیط زیست
راهبردها و راهکارهایی که در محور محتوا-کاربرد برای رسیدن به اهداف محیط زیست هوشمند تعیین شده است به شرح ذیل است.
راهبرد:
۱. ارتقاء کیفیت محیط زیست
راهکار:
۱. ساماندهی محیط زیست
جدول اهداف کلان، راهبردها، راهکارها، برنامه ها، اقدامات و پروژه های متصور در بعد محیط زیست هوشمند